12 اسفند 1400

تراکم ساختمان چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

‌وقتی که برای یک شهر قرار است، برنامه‌ریزی صورت بگیرد، بحث تراکم ساختمانی پررنگ می‌شود. این عامل، یکی از فاکتورهای تأثیرگذار در تصمیمات است. هدف از مشخص شدن تراکم ساختمان، بررسی فشردگی جمعیت در یک مساحت مشخص از زمین است. در نظر بگیرید که مثلاً در یک کوچه چند واحد آپارتمانی وجود دارد. اگر قرار باشد که از تمامی واحدها اشخاص هر روز رأس ساعت 8 صبح با ماشین شخصی خود از خانه خارج شوند، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ در این مقاله قصد داریم به بررسی این‌که تراکم چیست، چه شاخص‌هایی دارد و چگونه محاسبه می‌شود، بپردازیم. با ما در ادامه مطلب همراه باشید.

انواع تراکم و واحد آن‌ها

همان‌طور که از واژه تراکم مشخص است، این کلمه مفهوم فشردگی را در ذهن تداعی می‌کند. در بحث برنامه‌ریزی‌های شهری، تراکم، جایگاه ویژه‌ای در تصمیم‌گیری‌ها دارد.

تراکم در واقع تعادلی بین جمعیت و مساحت ایجاد می‌کند؛ تا از بروز مشکلات تا حد امکان جلوگیری گردد. تراکم‌ها به دو دسته‌ی کلی تقسیم می‌شود:

  • تراکم جمعیتی: منظور از تراکم جمعیتی این است که چه تعداد افراد در یک واحد سطح زندگی می‌کنند. واحد تراکم جمعیتی نفر در هکتار است.
  • تراکم ساختمانی: منظور از تراکم ساختمانی این است که چه تعداد ساختمان در واحد سطح وجود دارد. تراکم ساختمانی به صورت درصد بیان می‌شود.

در این مقاله قصد داریم بیشتر به بحث تراکم ساختمانی بپردازیم.

تراکم ساختمان

تراکم ساختمانی برای شهرهای کوچک و بزرگ و مناطق مختلف شهری متفاوت است. شهرداری بر حسب منطقه و تراکم ساختمانی آن، مجوز ساخت و ساز صادر می‌کند. مثلاً اگر در یک شهر کوچک ساختمان‌های زیادی ساخته‌شود، افزایش تعداد ساختمان، افزایش جمعیت در آن منطقه را نیز در پی دارد؛ در این صورت می‌تواند باعث بروز مشکلاتی از جمله آلودگی صوتی، ترافیک، مشکلات حمل و نقل و … شود. در واقع با مشخص کردن تراکم ساختمان، شهرداری سعی می‌کند تعداد ساختمان و جمعیت آن منطقه را کنترل کند. بر اساس تراکم ساختمانی که شهرداری مشخص می‌کند، ساختمان‌سازان مجاز به ساخت ساختمان به همان مساحت و تعداد طبقات هستند و هر گونه مازادی تخلف محسوب می‌شود.

تراکم ساختمان

ساخت و ساز با تعداد طبقات بیشتر از حد مجاز، غیر قانونی است.

وقتی که می‌خواهند تراکم ساختمانی را محاسبه کنند و درصد آن را بیان کنند، بر اساس جمعیت‌پذیری مناطق را به سه دسته‌ی: – مناطقی که دارای حجم زیاد آپارتمان هستند. – مناطق در حال کامل شدن ظرفیت – مناطق دارای قابلیت پذیرش و افزایش تراکم، دسته‌بندی می‌کنند.

عواملی مانند: جمعیت، کاربرد ساختمان، عرض معبر، مساحت قطعات، نسبت ابعاد قطعات و لزوم تابش اشعه زمستانی به بدنه جنوبی ساختمان، بر روی تراکم ساختمان اثرگذارند. علاوه بر این‌ها، لزوم رعایت حداقل فضای باز برای هر ساکن، قیمت زمین، قیمت مسکن و هزینه ساخت هم تراکم ساخت را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

پهنه‌بندی شهرها

برای این‌که بتوان بر ساخت و ساز شهری نظارت داشت، باید این نظارت از جنبه‌های مختلفی صورت گیرد و ساختمان‌ها و شرایط هر منطقه از نظر کاربری ساختمان و جمعیت، تحت کنترل باشد. به همین دلیل، طرح‌های تفصیلی از سوی شهرداری‌ها و دولت‌ها تنظیم می‌شوند؛ که بر اساس آن‌ها، اجازه ساخت و ساز داده‌می‌شود. یکی از مواردی که در طرح‌های تفصیلی و نقشه ساخت‌و‌ساز شهری مطرح است، پهنه‌بندی شهرهاست. مثلاً در طرح‌های تفصیلی شهرداری تهران، 4 نوع پهنه‌بندی داریم که هر کدام ویژگی‌ها و نکات خاص خود را دارند. این 4 پهنه‌بندی شامل ساختمان‌های مسکونی R، ساختمان‌های تجاری S، ساختمان‌های مختلط M و فضاهای سبز G می‌باشد.

اما چه شاخص‌هایی روی کنترل تراکم اثرگذار است؟

شاخص‌های کنترل تراکم ساختمان

تراکم ساختمانی به نوعی مشخص‌کننده تراکم جمعیتی نیز هست. یعنی با تراکم ساختمانی، می‌توان تراکم جمعیتی را نیز کنترل کرد. پس برای کنترل تراکم، باید بر ساخت و ساز در مناطق مختلف و شرایط محیطی و ظرفیت آن منطقه نظارت داشت و تراکم مشخصی را برای ساختمان‌سازی در نظر گرفت. عوامل و شاخص‌هایی که در تعیین تراکم ساختمانی اثرگذار هستند را برایتان شرح می‌دهیم.

ضریب سطح اشغال در تراکم ساختمان

این ضریب نسبت سطح مجاز برای ساخت به کل مساحت زمین را بیان می‌کند و به صورت درصد بیان می‌شود. ضریب سطح اشغال، معمولاً عددی بین 40 و 60 درصد است. برای روشن شدن مفهوم ضریب اشغال در نظر بگیرید که ضریب سطح اشغال در یک منطقه 60 درصد است. اگر بخواهیم در زمینی به مساحت 500 متر مربع، ساختمان بنا کنیم، می‌توانیم تنها در 300 متر از آن ساختمان بسازیم و مابقی فضای باز است. این ضریب، تعیین‌کننده تراکم جمعیت نیست و بیشتر مورد توجه طراحان شهری است که فضای باز در قطعات تفکیکی را به دست آورند.

وقتی می‌خواهند در طرح‌های تفصیلی سطح اشغال را مشخص کنند، نکات زیر را در نظر می‌گیرند:

  1. داکت‌های اجرا شده در ساختمان، جزو سطح اشغال محسوب نمی‌شوند، هر چند که در پروانه‌ی ساخت، جزو بنا محسوب شده و در نتیجه مشمول دریافت عوارض مربوطه می‌شوند.
  2. بالکن جزو سطح اشغال محسوب می‌شود؛ اما در پرداخت عوارض محاسبه نمی‌شود.
  3. سطح اشغال برای واحد طبقه همکف، زیر زمین و طبقات دیگر به صورت مجزا محاسبه می‌شود.
  4. مساحت پیش آمدگی‌های روی گذر، جزو سطح اشغال محاسبه نمی‌شود.

ضریب سطح زیر بنا در تراکم ساختمان

منظور از این ضریب، زیر بنای ساختمان در کل طبقات است و برای مناطق مختلف بر حسب درصد بیان می‌شود. مثلاً در جایی که ضریب سطح زیر بنا 180 درصد است، می‌توان 180 درصد از مساحت کل زمین را زیر بنای ساختمان در نظر گرفت. یعنی اگر زمینی متراژی برابر با 500 متر مربع داشته‌باشد، زیربنای ساختمان می‌تواند ( 900= 180* 500) 900 متر مربع باشد. یعنی برای مثال بالا، که متراژ زمین 500 مترمربع بود و 60 درصد ضریب سطح اشغال داشت و می‌توانستیم در 300 متر مربع از آن ساختمان بنا کنیم، با توجه به زیربنای 900 متری مجاز، می‌توانیم یک سه طبقه (3= 300/900) که هر کدام از طبقات 300 متری است بنا کنیم.

در صورتی که عدد به دست آمده برای تعداد طبقات مثلاً 3.5 باشد، مالکان برای این‌که از زمین و سرمایه خود حداکثر استفاده را بکنند، ساختمان را در 4 طبقه بنا می‌کنند، و مازاد تراکم را از شهرداری خریداری می‌کنند.

طبقات مجاز ساختمان

این شاخص مشخص می‌کند، یک ساختمان در یک منطقه خاص شهرداری، چه تعداد طبقه می‌تواند داشته باشد. تعداد طبقات مجاز ساختمان بر اساس ضریب سطح اشغال و ضریب سطح زیر بنا مشخص می‌شود. برای این شاخص، حوزه‌بندی ارتفاعی نواحی مختلف شهر را در نظر می‌گیرند. این شاخص روی نمای شهر تأثیر زیادی دارد و لذا برای طراحان شهری بسیار مهم است.

*در تراکم ساخت 100 و 120 درصد می‌توان دو طبقه روی زیرزمین یا پیلوت، یا سه طبقه روی زمین ساخت.

*در تراکم ساخت 180 درصد، می‌توان سه طبقه روی زیرزمین یا پیلوت، یا چهار طبقه روی زمین ساخت.

تراکم واحد مسکونی در سطح

این شاخص تعداد واحدهای مسکونی در مساحت مشخصی از زمین را مشخص می‌کند. این واحدها شامل واحدهای آپارتمانی، ویلایی و … می‌شود و شاخص موثری برای کنترل جمعیت است. بر اساس تعداد واحدهای ساخته‌شده، می‌توان تعداد خانوار و جمعیت را کنترل کرد. در برنامه‌ریزی‌های شهری، واحد سطح را عموماً هکتار در نظر می‌گیرند. از این شاخص بیشتر برنامه‌ریزان شهری استفاده می‌کنند که بتوانند بر اساس آن تعداد واحدهای مسکونی، تجاری و خدماتی و … را در یک منطقه کنترل کنند.

این نکته را در نظر داشته باشید که هیچ کدام از این شاخص‌ها، به تنهایی کارایی لازم را ندارند و در کنار هم معنا پیدا می‌کنند و امکان کنترل جمعیت و ساخت و ساز را می‌دهند.

فرمول تراکم ساختمان

برای محاسبه تراکم ساختمان از فرمول ساده‌ی زیر استفاده می‌شود:

تراکم ساختمان = (مساحت کل زیربنای ساختمان ÷ مساحت زمین) * 100

عددی که در این فرمول به عنوان مساحت در نظر گرفته‌می‌شود، باید دقیقاً برابر عدد درج شده در سند مالکیت باشد. اگر عدد مساحت واقعی کمتر از عدد قید شده در سند باشد، تراکم ساختمانی بر اساس مساحت واقعی محاسبه می‌شود.

خرید تراکم مازاد و مجوز برای طبقه اضافه

اگر تعداد طبقات مجاز، عددی مثلاً برابر با 3.5 شد، سازنده ساختمان می‌تواند، تراکم مازاد خریداری کند. البته این خریدن تراکم مازاد بر اساس قوانین و مقررات شهرداری است و نرخ آن بر حسب متر مربع حساب می‌شود. برای ساخت طبقه اضافی، باید مجوزهای لازم از شهرداری گرفته شود تا سازندگان در موقع گرفتن پایان کار به مشکل نخورند.

قیمت خرید تراکم مازاد و ساخت طبقه اضافه را شورای اسلامی تعیین می‌کند و شهرداری این تعرفه صادر شده را اجرا می‌کند. اما برای تعیین قیمت و هزینه‌های پیشروی ساختمان و خرید تراکم مازاد باید به قوانین و مقررات شهرداری توجه کرد. گاهی پیش می‌آید که در صورت توافق شهرداری، نیاز به کسب رضایت از همسایگان نیز باشد.

عقب‌نشینی ساختمان

هر ساله شهرداری تصمیماتی مبنی بر عریض کردن خیابان‌ها و معابر مناطق مختلف شهر می‌گیرد. وقتی که زمین یا ملک شما شامل عقب‌نشینی می‌شود، یا میزان این عقب نشینی به حدی است که شهرداری به شما اجازه ساخت و ساز نمی‌دهد و در ازای آن مبلغی به شما پرداخت می‌کند، یا به جای پرداخت مبلغ در منطقه یا بخش دیگری از شهر به شما زمین می‌دهد. اگر هم که بخش اندکی از ملک شامل عقب‌نشینی شد، شهرداری به شما تراکم مازاد می‌دهد.

 

تراکم ساختمان

ساخت و ساز غیر مجاز، عواقب بسیار خطرناکی دارد.

بیمه ساختمان

با توجه به تراکم ساختمان و ساخت و سازهای شهری و هزینه‌های ساخت بالا، افراد می‌توانند ساختمان و یا واحد مسکونی و یا تجاری خود را بیمه آتش سوزی کنند. بیمه آتش‌سوزی، ساختمان را چه صنعتی و چه غیرصنعتی، در برابر حوادثی مانند آتش‌سوزی، صاعقه و انفجار بیمه می‌کند. در صورت بروز حادثه‌های اینچنینی و آسیب به ساختمان، شرکت بیمه‌گر، خسارات وارده به ساختمان شما را جبران می‌کند و این مزیت بزرگی است که تنها با پرداخت هزینه اندکی می‌توانید از آن بهره‌مند شوید.

البته بیمه آتش‌سوزی فقط شامل حوادث بالا نمی‌شود. پوشش‌های اضافی دیگری هم این بیمه دارد که می‌توانید به دلخواه این پوشش‌ها از جمله: پوشش سیل، بیمه زلزله و دیگر حوادث طبیعی را نیز انتخاب کنید و به طبع، هزینه کمی بیشتر بپردازید. همیشه این نکته را در نظر داشته باشید که برخی هزینه‌ها، در واقع هزینه و از دست رفتن مال نیستند؛ بلکه به نوعی سرمایه‌گذاری محسوب می‌شوند. هزینه‌ای هم که بابت حق بیمه آتش سوزی ساختمان پرداخت می‌شود به نوعی سرمایه‌گذاری است که در هنگام حادثه به شما بازگردانده می‌شود.

برای اطلاع از هزینه و خرید بیمه آتش‌سوزی ساختمان‌ها با استحکامات و کاربری‌های مختلف، می‌توانید از سامانه بیمه دات کام استفاده کنید. این سامانه علاوه بر استعلام هزینه انواع بیمه‌ها، امکان مقایسه شرکت‌های بیمه‌ای مختلف از نظر کیفیت و قیمت را هم به شما می‌دهد. سامانه bimeh.com جامع‌ترین و معتبرترین سامانه‌ی بیمه‌ای آنلاین است که می‌توانید با استفاده از آن حتی بیمه مورد نظر خود را هم با اطمینان خاطر خریداری کنید و درب منزل تحویل بگیرید.

در مجموع، بحث تراکم ساختمان به دلیل تأثیری که بر جمعیت ساکن در یک منطقه و به طبع آن امکانات رفاهی و دیگر مسائل دارد، مسئله‌ی بسیار مهمی در تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی‌های شهری است. در واقع تراکم ساختمان، مشخص می‌کند که چه مقدار از زمین برای ساخت بنا می‌تواند به کار رود. گفتنی است که برای محاسبه‌ی درست تراکم ساختمان، بهتر است به مراجع زیربط قانونی مراجعه شود.

 

آخرین مقالات مرتبط با این مطلب مشاهده آرشیو مقالات مشاهده آرشیو
03 خرداد 1401 / بیمه آتش سوزی و زلزله

9 نکته طلایی برای خرید بهترین بیمه آتش سوزی که باید بدانید!

تمام نکات و شرایطی که برای انتخاب یک بیمه آتش سوزی باید بدانیم تا بهترین و ارزان‌ترین بیمه را انتخاب کنیم!

26 اردیبهشت 1401 / بیمه آتش سوزی و زلزله

راهکارهای طلایی برای جلوگیری از استفاده مصالح ساختمانی نامرغوب

استفاده از مصالح ساختمانی نامرغوب و بی کیفیت چه نقشی در استحکام و عمر مفید ساختمان دارد؟ راهکارهایی برای جلوگیری از استفاده مصالح نامرغوب در ساخت و ساز را در این مقاله بخوانید!

22 اردیبهشت 1401 / بیمه آتش سوزی و زلزله

آب بندی سازه‌ های بتنی؛ انواع روش های عایق بندی سازه های بتنی

مهم ترین اطلاعات در خصوص آب بندی سازه های بتنی و انواع و تاثیر آن بر استحکام ساختمان نوشته شده است.

18 اردیبهشت 1401 / بیمه آتش سوزی و زلزله

نکات ضروری و مهم تعمیر و نگهداری ساختمان در یک جا

اقداماتی که برای بالا بردن طول عمر مفید ساختمان، باید انجام دهید تا از صرف هزینه‌های گزاف جلوگیری نمایید را اینجا بخوانید!

15 اردیبهشت 1401 / بیمه آتش سوزی و زلزله

مراحل ثبت گزارش مرحله ای ناظر به سازمان نظام مهندسی

مهندس ناظر، موظف است در پایان هر مرحله از پروژه گزارشی به سازمان مربوطه ارائه دهد. برای آگاهی از این گزارشات و مراحل آن این مقاله را بخوانید!

12 اردیبهشت 1401 / بیمه آتش سوزی و زلزله

استحکام ساختمان: نکاتی برای استحکام بنا در ایرانِ لرزه خیز

چه نکاتی را برای استحکام بنا و ساختمان باید رعایت کنیم؟ نظارت بر استحکام سازه‌ها بر عهده چه نهادی است؟ این مقاله را بخوانید تا اطلاعاتی در این خصوص کسب کنید.

فرم ارسال دیدگاه پیرامون این مطلب

عضویت در خبرنامه برای اطلاع از تخفیف های ماهانه در خبرنامه بیمه دات کام عضو شوید